غلوّ در لغت، به معني خروج از حدّ و اندازه است، در قرآن مجيد آمده است:

(يا أَهْلَ الْكِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ وَلا تَقُولُوا عَلَي اللَّهِ إِلاَّ الْحَقَّ) (نساء: 171)

اي پيروان كتاب ـ تورات و انجيل ـ در دين خود، از حد و اندازه بيرون نرويد و درباره خدا جز آنچه كه حق است نگوييد.

يكي از نمونه‌‌هاي غلوّ آنان اين است كه مسيح را فرزند خدا در عين حال يكي از سه خدايي مي‌‌دانند كه مجموعاً الوهيت را تشكيل مي‌‌دهند، يعني خداي پدر و خداي پسر و روح القدس درحالي‌که حضرت مسيح، بنده و مخلوق خدا بود.

بنابراين، بايد حدود ربوبيت و عبوديت، روشن شود. تا نوع تجاوز از حد عبوديت و بندگي به مرز الوهيت و خدايي، تعيين گردد. خداوند در بسياري از سوره‌ها صفات خاص خود را بيان كرده است. هرگاه يكي از اين صفات را براي بندگان خدا ثابت كنيم، راه غلوّ را پيموده‌ايم. در آخر سوره حشر صفات خدا به‌گونه‌اي روشن بيان شده است:

او خدايي است كه معبودي جز او نيست، داناي آشكار و نهان است، و او رحمان و رحيم است! او خدايي است كه معبودي جز او نيست، حاكم اوست، از هر عيب منزّه است، ستم نمي‌كند، امنيّت بخش است، مراقب همه چيز است، قدرتمندي كه با اراده خود هر امري را اصلاح مي‌‌كند و شايسته عظمت است؛ خداوند منزّه است از آنچه شريك براي او قرار مي‌‌دهند! او خداوندي است خالق، آفريننده‌اي بي‌سابقه، و صورتگري (بي‌نظير)؛ براي او نام‌‌هاي نيك است؛ آنچه در آسمان‌ها و زمين است تسبيح او مي‌‌گويند و او عزيز و حكيم است!

ممكن است گفته شود: با اينکه (عالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهادَةِ) از

خصايص خداست، چگونه امامان معصوم را عالمان غيب مي‌‌شماريد؟ پاسخ آن را در گذشته گفته‌ايم. آيه مباركه نه تنها علم غيب را از ويژگي‌‌هاي خدا مي‌‌شمارد، حتي علم به شهادت را نيز مخصوص او مي‌‌داند، درحالي‌که همگي مي‌‌دانيم علم به مشهودات از ويژگي‌‌هاي خدا نيست و همه بندگان خدا سهمي در آن دارند. با توجه به اين مطلب، بايد گفت: مراد آن علوم و دانش‌هايي است كه از درون وجود عالم بجوشد و مستقل و متكي به غير نباشد. چنين علمي اعم از غيب و مشهود، مخصوص خداست. امّا هر نوع آگاهي از آشكار و پنهان كه تعليم خدا باشد، و يا به وسيله ابزار شناخت كسب شود از خصايص خدا نيست، بلكه خدا برتر از آن است كه داراي چنين علمي باشد، چنين علمي در انبيا و اوليا و ائمه فراوان است.

ممكن است نظر طرّاح شبهه، اوصافي باشد كه در برخي از زيارت‌‌هاي منسوب به اهل بيت ( عليهم السلام ) بيان شده است. درباره اين اوصاف بايد بين خالق و غايت خلقت فرق نهاد. خالق مطلق در عالم هستي خداست و جز خدا، خالق حقيقي نيست و آفريدگاري ديگر موجودات. به حول و قوه اوست و لذا در نماز به هنگام برخاستن مي‌‌گوييم ‹بحول الله و قوته أقوم و أقعد›، امّا غايت و غرض از خلقت، انسان كامل است و جهان براي انسان كامل آفريده است و اگر اين غرض در ميان نباشد، كار آفرينش بيهوده خواهد بود و گل سرسبد انسان كامل، انبيا و اوصيا و امامان معصوم هستند.

بايد آنچه در زيارت جامعه آمده، به صورت علّت غايي و غرض از خلقت تفسير كرد، و لذا در آغاز زيارت جامعه، بهترين توحيد و عالي‌ترين تجلّي آن آمده است، با توجه به آنچه كه در آغاز آمده است، بايد فقرات بعدي را معني كرد. ⁽¹⁾