در گذشته يادآور شديم، غلوّ تجاوز از حدّ و اندازه است. شيعيان، درباره اميرمؤمنان علي بن ابي‌طالب ( عليه السلام ) ، جز آنچه كه در قرآن درباره او آمده و يا روايات متواتر يا متضافر، آن را تأييد كرده، چيزي نمي‌گويند.

كافي است كه بدانيم احمد بن حنبل مي‌‌گويد: روايات صحيحي كه در حق علي ( عليه السلام ) وارد شده در حق هيچ‌يك از صحابه نيامده است.

علي ( عليه السلام ) نخستين كسي است كه به پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) ايمان آورد و نخستين كسي است كه در تمام غزوات، جز غزوه تبوك در ركاب پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم )

جانفشاني كرد. علي ( عليه السلام ) آن انساني است كه پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) او را دروازه دانش خود خواند و گفت: ‹أنا مدينة العلم و علي بابه›؛ ‹من شهر علم و درب ورودي آن علي است›.

علي ( عليه السلام ) نخستين و آخرين فردي است كه نسل رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) از طريق او و همسرش فاطمه(ها) ادامه يافته است. علي ( عليه السلام ) تنها انساني است كه همه صحابه به او رجوع كرده و از او علم مي‌‌آموختند و او به احدي مراجعه نكرده است.

اين رشته از فضايل چيزي نيست كه كسي آنها را منكر شود. لجوج‌ترين افراد مانند ابن تيميه نيز كه دشمني علي ( عليه السلام ) را در دل دارد، نسبت به برخي از فضائل اذعان كرده‌اند.

و امّا اينك لازم است درباره دو مطلبي كه دستاويز طراح شبهه شده، سخن بگوييم:

1. در تفسير (اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ) آمده است كه مقصود از صراط مستقيم اميرمؤمنان علي بن ابي‌طالب ( عليه السلام ) است.⁽¹⁾

مسلّماً اين از قبيل تطبيق يك مفهوم كلي بر مصداق است. علي مظهر صراط مستقيم و قبل از او پيامبر گرامي ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) مظهر آشكار ‹صراط مستقيم› است. در حقيقت، پيامبر و علي(هما) و ديگر اوصيا و اوليا، اسوه‌ها و الگوهايي براي صراط مستقيم هستند. مردم براي شناسايي راه درست از غير آن، بايد به زندگاني اين انسان‌‌هاي وارسته بنگرند كه راه و روش آنها تجلي‌گاه صراط مستقيم است. امروز يكي از راه‌‌هاي اصلاح جامعه، ارائه اسوه‌ها و نمونه هاست تا مردم، از نزديك ببينند و مثل آنان عمل كنند. با توجه به اين حقايق، كجاي اين عقيده، غلوّ است؟

قرآن در آيه‌اي ديگر نمونه‌‌هاي بيشتري را براي صراط مستقيم معرفي مي‌‌كند و مي‌‌فرمايد:

(مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً) (نساء: 69)

هركس از خدا و پيامبر فرمان برد، با كساني خواهد بود كه خداوند بر آنان نعمت بخشيده از جمله پيامبران و پذيرندگان آنها و شهيدان و شايستگان، آنان دوستان خوبي هستند.

بنابراين، اين نوع تفسير كه در روايات فريقين فراوان است، از قبيل ‹جري› و تطبيق كلي بر فرد است.

و امّا فقره دوم كه ‹علي بن ابي‌طالب حجّتي علي خلقي و ديّان ديني› ^{( 2 )} اين روايت كه در مصادر متعدد شيعه نقل شده است، كوچك‌ترين غلو در آن نيست. علي ( عليه السلام ) به حكم حديث غدير، و ثقلين، خليفه رسول خدا ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و جانشين بر حق اوست. ازاين‌رو، همانند رسول خدا بر خلق اوست. ⁽³⁾