حجت‌الاسلام و المسلمين علی ربانی‌ گلپايگانی، در گفت‌وگو با سرويس انديشه خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، در مورد شخصيت علمی ـ اخلاقی آيت‌الله‌العظمی جعفر سبحانی ضمن بيان مطلب فوق، در مورد كتاب «مدخلی بر مسائل جديد كلامی» اظهار كرد: كتاب «مدخلی بر مسائل جديد كلامی» مجموعه مقالاتی از آيت‌الله سبحانی است كه ايشان با توجه به مباحث و سؤالات جديد پيش‌آمده، به پاسخ‌گويی می‌پرداختند و بنده در برخی از مباحث جلد اول اين كتاب، وقتی كه هنوز به صورت كتاب تدوين نشده بود، بنده مكرر در خدمت‌شان بودم.

مؤلف «ما هو علم الكلام» در مورد روحيه پاسخ‌گويی آيت‌الله سبحانی افزود: آيت‌الله سبحانی بر اساس روحيه كلامی‌شان، از زمان قديم شخصيتی‌ داشته‌اند كه مبين حوزه اعتقادات و پاسخ‌گوی شبهات و مسائل پيش‌آمده‌ در حوزه دين بوده‌اند، چرا كه ايشان معلمی هستند كه دارای احساس مسئوليت در پاسخ دادن به شبهات هستند.

مدرس «كلام جديد» حوزه علميه قم افزود: از ويژگی‌های منحصر به فرد استاد سبحانی اين است كه نسبت به پاسخ‌گويی سريع به شبهات جديد و مباحث اعوجاجی، خيلی حساس هستند و لذا برای پاسخ‌گويی خودشان وارد معركه می‌شوند، فلذا متناسب با موضوعات مختلف به پاسخ‌گويی پرداخته‌اند، چناچه زمانی به سبب اين‌كه برخی از بولتن‌هايی كه شبهات اثبات وجود خدا را مطرح می‌كردند و اين امر در سطح جامعه پراكنده بود، ايشان سريع به تبيين براهين اثبات وجود خدا برای پاسخ‌گويی پرداخت و زمانی كه برخی از روشنفكران كه در مورد تكثرگرايی، وحی، رابطه دين و اخلاق، دين و آزادی و ... نظرياتی را مطرح می‌كردند، ايشان به صورت مقاله به اين نظريات پاسخ دادند و بعد‌ها اين مجموعه مقالات، به صورت كتاب مستقلی به نام «مدخلی بر مسائل جديد كلامی» تدوين شد.

مؤلف «الكلام المقارن» اظهار كرد: در فضای حوزه، كم‌تر افراد شاخصی هستند كه در عين اينكه در فقه و اصول برجسته و يا مرجع هستند و يا در آستانه مرجعيت، به مباحث اعتقادی توجه ‌‌كنند، به خصوص در مورد مباحث مبتلای جامعه فكری! لذا همين كه آيت‌الله سبحانی با اين جايگاه علمی والايی كه دارند و مرجع و صاحب‌نظر در فقه و اصول هستند، به معركه پاسخ دادن به مسائل و شبهات جديد وارد شده‌ است، حتی اگر از ساير جهات صرف نظر كنيم، يك ارزش و امر تازه‌ای در ميان مراجع به شمار می‌رود.

مؤلف «امامت در بينش اسلامی» در همين رابطه خاطرنشان كرد: اينكه آيت‌الله سبحانی به عنوان يك شخصيت فقيه و اصولی و تقريبا درجه اول حوزه به اين مسائل پرداخته باشند، در حالی كه امكان دارد شاگردانش يا ديگر فضلا به مباحث وارد شده باشند، دارای ارزش منحصر به فردی است.

اين محقق حوزه علميه قم با اشاره به اين‌كه آيت‌الله سبحانی همچون استادش امام خمينی(ره)، شخصيتی است كه فارغ از جايگاه و شخصيت برجسته فقهی و اصولی به مقتضای زمان، آماده و حاضر به پاسخ‌گويی به شبهات است، اظهار كرد: امام خمينی(ره) كتاب «كشف‌الاسرار» را در عين اينكه شخصيتی فقيه و مجتهد برجسته‌ای بوده‌اند، در جواب به شبهات تأليف كردند، كه همين اقدام امام(ره) خودش يك مسأله قابل توجه و ارزشمند است، لذا به نظر اين بزرگان گاه برای پاسخ‌گويی به شبهات شايد تشخيص دهند كه بايد كلاس درس فقه برای پاسخ‌گويی به شبهه تعطيل شود.

وی در مورد اين ويژگی‌ آيت‌الله سبحانی خاطرنشان كرد: اگر قرار باشد كه فردی مسائل جديد را ارزيابی كند، اين مسأله‌ای جداست، لذا جدای از بحث علمی در موضوعاتی كه آيت‌الله سبحانی مطرح كرده‌اند، پرداختن به همه يا اكثر مباحث كلام جديد توسط فقيهی هم‌چون آيت‌الله سبحانی از امتياز‌های منحصر به فرد ايشان است، لذا اين دو نكته كه ايشان هم دارای شخصيت برجسته‌ هستند و هم دارای جامعيت علمی هستند، می‌شود، از ويژگی‌‌های برجسته‌ ايشان است.

ربانی گلپايگانی توجه به شاگردان را از خصوصيت‌های ديگر آيت‌الله سبحانی دانست و گفت: يك ويژگی ايشان هم اين است كه در كلاس درس رصد قوی دارند و شاگردان برجسته و تيز هوش را سريع شناسايی و شكار می‌كنند و وقتی شخص خاصی با ايشان برخورد می‌كند، خيلی زود به قابليت‌هايشان پی‌ می‌برند.

وی در پاسخ به اين سؤال كه چه شد قريب به 3 دهه با ايشان هستيد؟، اظهار كرد: آن‌چه باعث شده كه بنده در خدمت ايشان باشم و ارتباطمان ادامه پيدا كند، حالت دل‌جويی و مراقبت ايشان از شاگرانش است، لذا رفتار ايشان با بنده خيلی بزرگوارانه بود و هست و اين روش و سبك ايشان را در اساتيد ديگرم نديدم، گرچه استفاده‌های علمی زيادی از اساتيدم برده‌ام.

اين محقق علوم اسلامی در مورد رابطه آيت‌الله سبحانی با شاگردانش گفت: آيت‌الله سبحانی جويای احوال شاگرانش است و مسائلی را برای تحقيق برای شاگردان معين می‌كند و آن‌ها را نيز تشويق به اتمام تحقيق می‌كند، البته گاه شاگردانش را به خاطر بی‌توجهی توبيخ می‌كردند. بنده به خاطر دارم كه به خاطر مشكلی كه در زندگی‌ام پيش آمده بود، 3 روز در كلاس شركت نكردم و بعد از اين ايام وقتی كه در كلاس‌ شركت كردم، بعد از اتمام درس با يك حالت عتاب فرمودند: چرا در درس نيامده‌ای، اگر تعهد دينی نداريد؛ تعهد اخلاقی داشته باشيد كه بنده بسيار از اين رفتار استاد تعجب كردم، و بعد از اينكه مشكلات بنده را شنيدند، گفتند: اين اثر تكليفی را برمی‌دارد، ولی اثر وضعی را بر نمی‌دارد، بعد از اين برخورد، ايشان بعد از كلاس‌ها برخی مواقع تا درب منزلم مرا همراهی می‌كردند و پی‌گير بودند كه آن مشكل پيش آمده، حل شده يا نه؟! ايشان با رفتارهی اخلاقی‌شان، باعث شده كه بارها شرمنده شوم، چناچه پيش آمده كه مدتی ايشان را نديدم، ولی ايشان با بهانه‌ای به ديدن بنده آمده‌اند، لذا آن‌چه بيشتر باعث شده بنده با ايشان باشم، بزرگواری ايشان است كه مرتب جويای حال بنده بوده‌اند، و در اين ايام هم تمامی مسئوليت مؤسسه امام صادق(ع) را بر عهده من گذاشته‌اند.

ربانی در ادامه آيت‌الله سبحانی را در خط مقدم پاسخ‌گويی به شبهات دانست و گفت: نكته ديگری كه برای بنده بسيار زيبا و دل‌چسب است، اين است كه ايشان در خط مقدم مرزداری دين، همه چيز را بسيار دقيق رصد می‌كند، مثلا پاپ يك حرفی می‌زند، سريع رديه می‌نويسد و اگر يك عالم اهل سنت يك كتابی يا مقاله‌ای در رد شيعه می‌نويسد يا برخی از دگر‌انديشان ايرانی اظهار نظری می‌كنند، ايشان سريع روحيه پاسخ‌گويی دارند و خود اين خصوصيت برای من جذاب است.

وی در پايان خاطرنشان كرد: آيت‌الله سبحانی شخصيتی است كه ناظر به مسائل جديد است و بسيار احساس مسئوليت می‌كند؛ لذا آن‌چه باعث تداوم ارتباط بنده با ايشان شده، بزرگواری، عنايت و لطف ايشان به بنده بوده است و از اين طرف هم بنده خودم را مديون استاد می‌دانم، به خاطر آن الطاف و محبت‌ها كه به بنده داشته‌اند، لذا روش ايشان در شناخت و پرورش انسان و در خط و مشی دادن، بنده را مجذوب خود كرد.