سرويس انديشه و علم خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، در راستای آشنايی بيشتر با شخصيت علمی آيت‌الله «جعفر سبحانی»، گفت‌وگويی را با حجت‌الاسلام و المسلمين «رجب‌علی مقيسی»؛ مدرس سطح عالی حوزه علميه قم و راهنمای خارج فقه و اصول در قم، انجام داد كه حاصل اين تلاش متن ذيل است.

ايكنا: نظر شما در رابطه با شخصيت آيت‌الله سبحانی چيست؟

شخصيت كم‌نظير آيت‌الله العظمی آقای حاج شيخ جعفر سبحانی روشن‌تر و در عين حال رفيع‌تر از آن است كه من در رابطه با ايشان نكته و كلمه‌ای بيان كنم. ايشان از قديم‌الايام از زمانی كه ما وارد حوزه علميه قم شده‌ايم، جزو شخصيت‌های پرشور و پرتلاش و نويسندگان بارز و برجسته و متفكران بنام حوزه علميه قم بودند.

ضمن اين‌كه برنامه‌های معمول و مرسوم حوزه را به نحو احسن در زمانی كه ما بوديم، در سطح تدريس خارج فقه و اصول به عنوان يكی از مدرسان عالی ادامه می‌دادند، در كنار آن به تحقيق و جست‌وجو پيرامون مسائل متنوع و متعدد مورد نياز اسلامی تلاش بی‌نظيری داشتند. در مجله «مكتب اسلام» در آن زمان جزو ميدان‌داران قلم، تحقيق و پژوهش بودند و در همان زمان احساس نياز كرده بودند كه يك دوره تاريخ مستدل از سيره حضرت پيامبر اكرم(ص) بنويسند كه اين كار عملی شد و كتاب «فروغ ابديت» كه هنوز هم كتابی است كه به زبان فارسی و شايد بتوان گفت به زبان عربی يك دوره سيره مستدل و برهانی از زندگانی حضرت پيامبر اكرم(ص) است، توسط ايشان رقم خورد و به منصه ظهور رسيد.

در كنار اين كار باز كارهای بسيار برجسته و كم‌نظيری انجام دادند، از قبيل پاسخ‌گويی به شبهات و القائات شيطانی آن زمان؛ يعنی گروه‌های منحرف و التقاطی يكی از كارهای بسيار مهم ايشان بود. در آن زمان گروه‌های منتقد و التقاطی كه با تفكر انحرافی خودشان افكار و عقايد اسلامی و قرآنی ما را مورد هجمه قرار داده بودند و در زمينه‌های متعددی كتاب، حرف و مقاله داشتند، ايشان در آن زمان متصدی اين قسمت هم بودند؛ يعنی در مقابل جريان مهاجم التقاطی هجوم فرهنگی التقاطيون باز ميدان‌دار بودند و هم‌چون سد محكمی در مقابل سيل مهاجم التقاط و نفاق در آن زمان و تاكنون فعاليت داشتند و هنوز هم الحمدلله دارند.

ايكنا: شما به عنوان شاگرد ايشان چه نظری در رابطه با رفتار علمی و برخورد ايشان با طلبه‌ها داريد؟

بنده مقداری «دراية» نزد ايشان خواندم. ايشان در حوزه علميه قم احساس كرده بودند كه طلبه‌هايی كه فقه و اصول را به اصطلاح موضوع كار خود قرار می‌دهند، اين‌ها نيازمند به اين هستند كه يك دوره فشرده از منابع درايی كه مربوط است به مقوله حديث و حديث‌پژوهی آموزش ببينند.

كتابی است منسوب به شهيد ثانی به نام «دراية» كه اين كتاب كم‌حجم، ولی پرمحتواست و متنی نسبتا مشكل دارد. آيت‌الله سبحانی با اين‌كه يكی از مدرسان بسيار عالی درس خارج بودند، تواضع فرمودند و اين كتاب را در سطح طلبه‌ها در مدرسه آيت‌الله گلپايگانی شروع كردند و هفته‌ای دو يا يك جلسه اين كار توسط ايشان انجام می‌گرفت.

خلق و سيره درسی ايشان اين بود و هست كه هميشه سعی می‌فرمايد كه در كلاس درس رابطه فعالی با مخاطب برقرار كنند. اين‌گونه نيست كه به صورت متكلم وحده از اول بسم‌الله تا آخر تمت كلام و آخر كلاس درس خودشان به تنهايی سخن بگويند. اگر شاگردان هم انگيزه سؤال كردن نداشته باشند، حضرت استاد با ايجاد زمينه‌هايی و با طرح سؤالاتی طلبه‌ها را وادار به فعاليت، دقيق شدن و سؤال كردن می‌كردند تا فضای كلاس فضای فعال و پرنشاط باشد تا بتوانند بهتر استفاضه كنند.

ايكنا: در رابطه با دو كتاب تفسيری ايشان با نام‌های «منشور جاويد» و «مفاهيم القرآن» چه نظری داريد؟

تفسير «منشور جاويد» ايشان را هر چند به شكل كامل مطالعه نكردم، ولی موضوعات عديده‌ای از اين تفسير را مطالعه كرده‌ام. تفسيری است موضوعی با قلمی بسيار روان، هم به زبان عربی و هم به زبان فارسی. در اين تفسير ايشان پاسخ به نياز تفسيری نسل جوان را عهده‌دار شدند. اين تفسير، تفسيری به روز است و در عين پختگی و استحكام، متنی ساده، سهل‌الوصول و همه فهم دارد.

ايكنا: برخی معتقدند «مفاهيم القرآن» ترجمه «منشور جاويد» است، آيا به نظر شما اين‌گونه است؟

البته اگر ترجمه هم باشد، عيبی نيست؛ زيرا تحقيقات عميق، عنيق و پرژرف و قابل استفاده اين دانشمند پژوهشگر كه براساس مبانی و مبادی بسيار محكم فراهم شده، اگر آن متن به زبان‌های مختلف ترجمه شود اين عيب نيست. وليكن استاد از آن‌جا كه وسواس علمی دارند و اهل دقت و احتياط هستند، از افاضه و افاده هيچ‌گاه و در هيچ شرايطی از رساندن فايده به مخاطب و پژوهشگر خودداری و مذايقه نكرده‌اند. بی‌گمان اضافاتی هم در منشور جاويد نسبت به مفاهيم القرآن هست، هر چند اگر برگردانيده باشد، اين عيبی نيست، بلكه نهايت غريزه خدمت‌رسانی و آن فطرت افاضه و فايده‌رسانی ايشان را می‌رساند.

ايكنا: كدام جنبه از شخصيت علمی آيت‌الله سبحانی (فلسفه، كلام، فقه و حديث) بر ديگر وجوه آن غالب است؟

الحمدلله گرچه من از نظر درسی تنها در درس‌های مربوط به درايه ايشان شركت كرده‌ام، اما در محافل بحثی ايشان هم كه در مركز علمی ايشان در قم وجود دارد، شركت داشته‌ام. الحمدلله در زمينه‌های مختلف تخصص دارند و هم در بعد فقاهت، فقيهی ممتاز و برجسته هستند و نساب لازم را برای فقاهت دارند و شرايط لازم و كافی را برای مرجعيت و هم در زمينه كلام و تفسير، آن‌چه بايد يك مفسر و يك متكلم دارای آن باشد آن را نيز دارند. دانشمندی متضلع، جامع‌الاطراف و ذوالفنون كه در فنی از فنونی كه آن‌ها را تحصيل و تحقيق كرده‌اند، نساب لازم و كافی را دارند.