به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، حجت‌الاسلام و المسلمين «حسن‌رضا رضايی»، مدرس دانشگاه ساوه، مدرس حوزه علميه قم و نويسنده كتاب‌های «قرآن و فرهنگ زمانه» و «درآمدی بر تفسير علمی قرآن»، در گفت‌وگو با سرويس انديشه در مورد شخصيت علمی آيت‌الله «جعفر سبحانی»، ضمن بيان مطلب فوق، گفت: در حوزه تفسير يكی از تفسيرها، تفسير موضوعی است. به اين نحو كه مثلا موضوعی مانند عدالت، يا نبوت و يا امامت را بر می‌گزينند و آيات مربوط به اين موضوع را تفسير می‌كنند. تفسير موضوعی امروزه در كشور ما رو به افزايش است.

وی افزود: آيت‌الله سبحانی از كسانی هستند كه به نوشتن تفسير موضوعی همت گماشت‌ و تفسيری نوشت با نام «منشور جاويد» كه اين تفسير جای خود را در حوزه و در بين كسانی كه در حوزه علوم قرآنی و تفسير هستند باز كرده و دانشجويان زيادی را به خود جذب كرده است.

اين مدرس حوزه به چند ويژگی تفسير «منشور جاويد» اشاره كرد و گفت: ويژگی اول در مورد محتوای تفسير منشور جاويد اين است كه آيت‌الله سبحانی در اين تفسير به بيشتر موضوعات مورد نياز دانشجويان پرداخته است. ويژگی دومی كه در اين تفسير ديده می‌شود، پاسخ به شبهات است، مخصوصا پاسخ به شبهاتی كه وهابيان و اهل تسنن نسبت به امامت داشته‌اند كه وی در اين مورد تمام روايات و آيات را بررسی كرده است.

نويسنده كتاب «قرآن و فرهنگ زمانه» تفاوت تفسير منشور جاويد و تفسير الميزان علامه طباطبايی را ويژگی سوم اين اثر دانست و اظهار كرد: تفسير علامه طباطبايی قرآن به قرآن است. او معتقد است روايات نمی‌توانند آن طور كه بايد و شايد آيات قرآن را تفسير كنند؛ شأن آيات قرآن اجل از اين حرفاست كه بعضی روايات ضعيف آن رابررسی كند، لذا علامه طباطبايی به احاديث تفسيری بهايی نمی‌دهد و می‌گويد قرآن بايد با قرآن تفسير شود.

رضايی تأكيد كرد: آيت‌الله سبحانی معتقد است كه اگر احاديث تفسيری نباشد، ما نمی‌توانيم برخی آيات قرآن را تفسير كنيم، لذا با چند آيه توضيح می‌دهد كه بايد روايات تفسيری باشد تا آيات فهميده شود.

وی در مورد نظم آيت‌الله سبحانی در تفسير منشور جاويد گفت: آيت‌الله سبحانی در تفسير منشور جاويد كه براساس موضوع‌بندی شروع شده است، اول آيات قرآن را دسته‌بندی و در مرحله بعد آيات‌ را از لحاظ لغت بررسی می‌كند و سپس احاديث معصومين(ع) را می‌آورد و براساس احاديث معصومين(ع) توضيح می‌دهد و در مرحله آخر شبهاتی را كه حول آيه است بررسی می‌كند و پاسخ می‌دهد.

نويسنده كتاب «درآمدی بر تفسير علمی قرآن» در پاسخ به اين سؤال كه روش آيت‌الله سبحانی در تفسير قرآن چه روشی است؟، اظهار كرد: او بنيان‌گذار مؤسسه امام صادق(ع) است كه اين مؤسسه، مؤسسه تخصصی علم كلام است و در زمينه اين علم بحث می‌كند. وی علاوه بر اين كه به قرآن و تفاسير ديگران و احاديث می‌پردازد، نيم‌نگاهی هم به علم كلام و فلسفه دارد و به راحتی از اين مباحث رد نمی‌شود. بحث‌های كلامی عالی و دقيقی دارد. استدلالی بحث می‌كند و علاوه بر اين‌ها پاسخ به شبهاتش عميق است و از نگاه عقلی و كلامی مسائل را بررسی می‌كند. به عبارت ديگر وی در تفسير خود با رويكرد كلامی، استدلالی و عقلی بحث كرده است.

وی يادآور شد: در حوزه كسانی كه به درجه اجتهاد رسيده‌اند، می‌توانند صاحب نظر باشند و خودشان مبتكر رأی و نظر، مثلا در مسأله فقه می‌بينيم كه علما و مجتهدين با هم در يك مسأله اختلاف نظر دارند و هر كدام نظر خود را می‌دهند. آيت‌الله سبحانی نيز يكی از مجتهدين طراز اول است و در باب تفسير نظريات زيادی دارد، مخصوصا در مسأله جبر و قضا، بداء و قضا و قدر حرفی برای گفتن دارد كه هم مسأله كلامی آن‌را بررسی می‌كند و هم مسأله قرآنی را.

اين مدرس حوزه با اشاره به قدرت بيانی آيت‌الله سبحانی گفت: وی قدرت بيان و استدلال‌های خيلی قوی‌ای دارد، مثلا اگر مسأله‌ای مانند «اثبات مهدويت» را از نظر علم كلام بيان می‌كند؛ استدلال‌های قوی برای اثبات اين قضيه ذكر می‌كند، تا جايی كه ده دليل عقلی و كلامی را بيان می كند تا يك مطلب را اثبات كند. قلم روان از ديگر ويژگی‌های آيت‌الله سبحانی است كه با اين قلم روان توانسته افراد زيادی را به خود جذب كند. ويژگی ديگر او تسلط به زبان عربی است كه به اين زبان مسلط است و كتاب‌های او در خليج فارس و كشورهای عرب‌نشين پخش می‌شود.

وی تصريح كرد: عفت قلم از ديگر شاخصه‌های آيت‌الله سبحانی است. بعضی‌ افراد كتاب می‌نويسند اما عفت قلم را رعايت نمی‌كنند. با اين‌كه می‌بينيم‌ كتاب‌های وی پاسخ به وهابيت و اهل تسنن است، در آن هيچ توهينی به آن‌ها نكرده و عفت را رعايت كرده است.

رضايی آيت‌الله سبحانی را يكی از افتخارت حوزه علميه دانست و يادآور شد: يكی از افتخارات حوزه علميه آيت‌الله سبحانی است كه در مقابل شبهات قد علم می‌كند و پاسخ می‌دهد. وی حساسيت زياد و به جايی در مقابل شبهات دارد. در سال 1381 از طريق سايت، غربی‌ها 70 الی 80 شبه تناقضات قرآن را مطرح كردند كه آيت‌الله سبحانی صبر نكرد و سريعا گفت بايد پاسخشان داده شود و با شاگردانش جمع شدند و پاسخ آن‌ها را با استدلال‌های قوی دادند.

اين مدرس دانشگاه تأكيد كرد: او نسبت به شبهات حساس است و به شاگردان خود می‌گويد در مقابل شبهه و سؤال ساكت نمانيد. به شاگردان خود گفته است كه اگر كسی سؤال و شبهه‌ای كند و نتوانيد جواب دهيد، مديون هستيد.

اين نويسنده در پايان در پاسخ به اين سؤال كه آيا آرای كلامی آيت‌الله سبحانی بر آرای فقهی او تأثير گذاشته است، خاطرنشان كرد: ايشان قطعا در درس‌های خارج خود به تمام جوانب فقهی می‌پردازد، آرای فقهی و در كنار آن علم كلام را هم بررسی می‌كند. نمی‌توان گفت علم كلام وی بر علم فقه‌ او چيره دارد. او علم كلام و فلسفه را با علم قرآن و تفسير فقه تلفيق می‌كند و به نتيجه مطلوبی می‌رسد، فكر نمی‌كنم مطلب را رها كنند.