در زمان خلافت دو خلیفه نخست اسلام فتوحات اسلامی گسترش یافت و در هیچ زمانی، اسلام به اندازه زمان آن‌ها قدرت نداشته است، ولی در زمان علی بن ابی طالب که شما او را معصوم می‌دانید، مسلمانان دچار اختلاف داخلی شدند.

پاسخ

اگر شخصیت و برتری افراد، به اندازه گسترش جغرافیایی حکومت آنان باشد، پس دو خلیفه نخست، بر پیامبر نیز برتری دارند! زیرا در زمان پیامبرصلی الله علیه و آله قدرتی که اسلام پیدا کرد، کمتر از قدرتی بود که در زمان آن دو به دست آورد.

اگر میزان، گسترش جغرافیایی حکومت است، در زمان هارون الرشید خورشید اسلام، بیش از همه وقت درخشش داشت. پس باید هارون بالاتر از همه، حتی پیامبرصلی الله علیه و آله باشد!

نکته باریک تر از مو این‌جا است که گسترش قلمرو اسلام، نه مرهون خلافت این دو نفر که مرهون تعالیم روح بخش اسلام بود؛ تعالیمی که دل‌ها آن را می‌پذیرفت و مردم از حکومت‌های جائر خود، خسته و نالان بودند.

ندای «لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّه» و شعار عدالت خواهی و مساوات اسلام میان انسان‌ها، جاذبه‌ای داشت که ملّت‌ها را به سوی خود متوجه می‌کرد. البته

نباید فرهنگ جهاد و شهادت را، که اسلام آورده بود، در گسترش اسلام نادیده گرفت.

اختلاف و دو دستگی در دوران خلافت امام علی علیه السلام نتیجه شیوه حکومت خلفای پیشین بود؛ به خصوص در دوران خلیفه سوم که عدالت خواهی و انسان دوستی، به زر اندوزی و تعصب قبیله‌ای تبدیل شد و امام می‌خواست این ملت دنیا طلب و زر اندوز را به دوران رسول‌اللَّهصلی الله علیه و آله باز گرداند. دنیا طلبان با چنین حکومتی مخالفت کردند و با قدرت‌های مالی که پیش‌تر اندوخته بودند، ارتشی را برای جنگ با علی علیه السلام ترتیب دادند و امام نیز به فرمان پیامبر وصریح آیات قرآن با آنان جنگید. «¹» بنابراین، اختلافات، معلول حکومت علی علیه السلام نبود، بلکه معلول تربیت‌های نادرست پیشینیان بود که پذیرای حکومت عدل الهی نبودند. «²»