آیت الله العظمی سبحانی (دام ظله) ضمن بیان انتقادات و پیشنهادات خود به دست‌اندرکاران همایش بزرگداشت حکیم زنوزی گفت: عقلانیت از خصائص شیعه امامی است و شیعه از ابتدا عقلانی بوده و خواهد بود.
آیت‌الله العظمی سبحانی در دومین روز از برپایی همایش حکیم طهران که در قم و در مدرسه عالی امام خمینی(ره) برگزار شد با تقدیر از برپایی این همایش گفت: همین نکوداشت‌ها می‌تواند مراتب عقلانی ما را بالا ببرد.
وی با بیان اینکه عقلانیت از خصائص شیعه امامی است و شیعه از ابتدا عقلانی بوده و خواهد بود، عنوان کرد: ائمه(ع) همواره مسئله عقلانیت را برای ما تذکر داده‌اند که نمونه آن، روایت جنود عقل است.
ایشان عنوان کرد: در منابع فقهی نیز علمای اهل سنت، اجتهاد را از عوامل تشریع بر شمرده‌اند و عقل را جزء منابع نمی‌دانند و به جای آن قیاس آورده‌اند؛ آنان عقل را جزء ائمه اربعه نیاورده‌اند ولی عقل از دید ما موضوعیت دارد.
معظم له بیان کرد: عقل یکی از حجج الهی در فقه و عقائد است اما می‌بینیم در کتب اصول بابی به نام حجیت عقل نیست و حتی شیخ انصاری در رسائل، آن را در حاشیه قرار داده است؛ در حالی که باید برای حجیت عقل، فصل جداگانه باشد و عقل عملی و نظری و ... تشریح شود ولی رهگذری پرداخته و حتی کفایه نیز این طور است که نقیصه کتب اصولی است.
وی با اشاره به عقل عملی با طرح این سؤال که آیا مسائل این عقل، یقینیات است یا ظنیات و آیا عقل عملی هم مانند نظری، خودمعیار است یا خیر؟ عنوان کرد: بنده معتقدم قضایای عقل عملی، یقینیات است؛ در تقسیم به بدیهی و خودمعیار و اینکه واقعی دارد یا خیر معتقدم همه قضایای حکمت عملی واقع دارد و عمدتا خودمعیار است، اما بزرگان فلاسفه در هر سه مسئله، نظر دیگری دارند، ابن‌سینا قضایای عقل عملی را از قبیل ظنیات می‌داند و در میان متاخرین نیز مرحوم محقق اصفهانی همین نظر را تقریر کرده است.
آیت‌الله سبحانی عنوان کرد: کسانی می‌گویند قضای عقل عملی مشهورات است؛ این تفکر همه عقائد را در مسائل فکری فرو می‌ریزد؛ مثلا معجره را خداوند به انسان صادق می‌دهد و خلاف عقل است که معجزه در دست انسان ناقص قرار بگیرد؛ بنابراین اگر عقل خدا و حسن و قبح، مسئله دائمی نباشد بنیان این گزاره فرو می‌ریزد و مسائل مربوط به عدل الهی و امامت و نبوت هم ایضا.
وی با تاکید بر اینکه قرآن مسئله را عقل قطعی تلقی کرده است، تصریح کرد: قضایای عقل عملی مطابَق دارد که فطرت انسان است و باید آن را بر فطرت تطبیق کنیم؛ لذا هم یقینی شده و هم خودمعیار شده و هم مطابق می‌یابد و بنده از مجمع عالی حکمت اسلامی، درخواست دارم بررسی این سه مسئله را در نشست های خود مطرح کنند.
انتقاد و پیشنهاد به مسئولان همایش/اصرار بر تعبیر "حکیم طهران" نباشد
آیت الله سبحانی عنوان کرد: بنده مقدار کثیری از مقالات همایش را خواندم ولی آراء امام خمینی(ره) در آن بیان نشده بود و این جای گله دارد و خوب است که نظر ایشان هم ذکر شود.
وی افزود: مطلب دیگر اینکه آقایان اصرار بر تعبیر«حکیم طهران» نداشته باشند و بگویند حکیم زنوزی؛ زیرا مردم زنوز تاریخ بزرگی دارند و شخصیت‌های بزرگی داشته‌اند و برای اینکه خدشه در عواطف ایجاد نکند، تعبیر حکیم زنوزی مقیم طهران را بیان کنید و بدانید این ریشه در تعصب ندارد بلکه واقع مطلب است.
وی با بیان اینکه عقلانیت از خصائص شیعه امامی است و شیعه از ابتدا عقلانی بوده و خواهد بود، عنوان کرد: ائمه(ع) همواره مسئله عقلانیت را برای ما تذکر داده‌اند که نمونه آن، روایت جنود عقل است.
ایشان عنوان کرد: در منابع فقهی نیز علمای اهل سنت، اجتهاد را از عوامل تشریع بر شمرده‌اند و عقل را جزء منابع نمی‌دانند و به جای آن قیاس آورده‌اند؛ آنان عقل را جزء ائمه اربعه نیاورده‌اند ولی عقل از دید ما موضوعیت دارد.
معظم له بیان کرد: عقل یکی از حجج الهی در فقه و عقائد است اما می‌بینیم در کتب اصول بابی به نام حجیت عقل نیست و حتی شیخ انصاری در رسائل، آن را در حاشیه قرار داده است؛ در حالی که باید برای حجیت عقل، فصل جداگانه باشد و عقل عملی و نظری و ... تشریح شود ولی رهگذری پرداخته و حتی کفایه نیز این طور است که نقیصه کتب اصولی است.
وی با اشاره به عقل عملی با طرح این سؤال که آیا مسائل این عقل، یقینیات است یا ظنیات و آیا عقل عملی هم مانند نظری، خودمعیار است یا خیر؟ عنوان کرد: بنده معتقدم قضایای عقل عملی، یقینیات است؛ در تقسیم به بدیهی و خودمعیار و اینکه واقعی دارد یا خیر معتقدم همه قضایای حکمت عملی واقع دارد و عمدتا خودمعیار است، اما بزرگان فلاسفه در هر سه مسئله، نظر دیگری دارند، ابن‌سینا قضایای عقل عملی را از قبیل ظنیات می‌داند و در میان متاخرین نیز مرحوم محقق اصفهانی همین نظر را تقریر کرده است.
آیت‌الله سبحانی عنوان کرد: کسانی می‌گویند قضای عقل عملی مشهورات است؛ این تفکر همه عقائد را در مسائل فکری فرو می‌ریزد؛ مثلا معجره را خداوند به انسان صادق می‌دهد و خلاف عقل است که معجزه در دست انسان ناقص قرار بگیرد؛ بنابراین اگر عقل خدا و حسن و قبح، مسئله دائمی نباشد بنیان این گزاره فرو می‌ریزد و مسائل مربوط به عدل الهی و امامت و نبوت هم ایضا.
وی با تاکید بر اینکه قرآن مسئله را عقل قطعی تلقی کرده است، تصریح کرد: قضایای عقل عملی مطابَق دارد که فطرت انسان است و باید آن را بر فطرت تطبیق کنیم؛ لذا هم یقینی شده و هم خودمعیار شده و هم مطابق می‌یابد و بنده از مجمع عالی حکمت اسلامی، درخواست دارم بررسی این سه مسئله را در نشست های خود مطرح کنند.
انتقاد و پیشنهاد به مسئولان همایش/اصرار بر تعبیر "حکیم طهران" نباشد
آیت الله سبحانی عنوان کرد: بنده مقدار کثیری از مقالات همایش را خواندم ولی آراء امام خمینی(ره) در آن بیان نشده بود و این جای گله دارد و خوب است که نظر ایشان هم ذکر شود.
وی افزود: مطلب دیگر اینکه آقایان اصرار بر تعبیر«حکیم طهران» نداشته باشند و بگویند حکیم زنوزی؛ زیرا مردم زنوز تاریخ بزرگی دارند و شخصیت‌های بزرگی داشته‌اند و برای اینکه خدشه در عواطف ایجاد نکند، تعبیر حکیم زنوزی مقیم طهران را بیان کنید و بدانید این ریشه در تعصب ندارد بلکه واقع مطلب است.